آینده برنامه درسی آموزش بزرگسالان
مقدمه
یکی از دغدغه های بشر مسائل مربوط به دورانی است که در پیش روی اوست . این حس یعنی پیش بینی آینده و ایجاد تصویری مجازی از آینده همواره به طروق مختلف از سوی کاهنان، منجمین، پیشگویان صورت می گرفته است.
امروزه ابزار و تفکر علمی این امکان را میسر کرده است تا دورنمای حتمی تری را بتوانیم به تصویر بکشیم. برنامه ریزی هایی که در حوزه های مختلف علمی انجام می گیرد هر یک بنوعی آینده را بر مبنای توان خود پیش بینی می کنند. در این میان بحث برنامه درسی که از جمله مباحث چالش انگیز در حوزه های آموزشی است خود نمایی می کند. برنامه درسی و مطالعات مربوط به آن چنان در کشورهای پیشرفته مورد مداقه قرار می گیرد که گویی از اصولیترین و پراهمیت ترین مسائل این کشورهاست . تا جایی که برخی عناصر آن را قدرت دولت ها می دانند که می تواند تعیین کننده در مسیر تعالی فراز یا فرود ملتها باشد لذا با توجه به اهمیت این موضوع بررسی برنامه درسی و آینده آن استلزام می یابد.
برنامه در سی تنها محدود به آموزش رسمی نیست و در تمام آموزش های رسمی و غیر رسمی چون آموزش شهروندی، ضمن خدمت، آموزش خانواده و در کل آموزش بزرگسالان و مداوم نیز ساری و جاری است.
باید خاطر نشان کرد که واژه curriculum یا برنامه درسی در آموزش وپرورش بزرگسالان کمتر بکار می رود و بجای آن واژه از دیگری تحت عنوان برنامه
Programme متداول است و در منابع مورد استفاده واقع می شود.
ضرورت و اهمیت:
با توجه به فهرست اخبار آینده و عناوین بالحال عجیبی که در باره پیش بینی های آینده گزارش می شود بهتر است به این موضوع واقع بینانه و به دور از تعصب گذری داشته باشیم تا بخودی خود اهمیت این موضوع را حس کرده و جایگاه موجود خود را در برابر این تغییرات جدی تر مورد بررسی قرار دهیم.
پیشترفتهای مهندسی تکنولوژی.
ساخت مغز مصنوعی.
امکان تایپ با نرم افزار های صوتی.
اغلب اطلاعات مورد نیاز انسان از افراد شبه انسان که دارای دانش فوق العاده زیاد هستند کسب می شود.
مردم با سییستم های خودکار رابطه برقرار می کند و آنها را به عنوان معلم و دوست می پذیرند.
تقریبا بشر در هیچ کار تولیدی، کشاورزی و حمل و نقل نقشی ندارد.
مباحث قانونی حقوق رایانه مثل انسان مطرح می شود و در مورد هوشمندی رایانه مانند انسان بحث خواهد شد.
ماشین ها انسان می شوند و مغز آنها بهتر از بشر عمل می کنند.
این اخبار و گزارشات این چنینی دیگر حاکی از آن است که جوامع به شدت نیاز به روزآمدی و آموزش دارند این آموزش ها و تمهید برای همسازی و سازگازی می تواند و باید در سایه آموزش مداوم و بزرگسالان صورت گیرد که موضوع اصلی این مقاله بوده و کلیات از نظر این اوراق خواهد گذشت.
جایگاه برنامه درسی در آموزش بزرگسالان
• تجزیه و تحلیل عناصر برنامه درسی، همواره با بحث درباره نیاز که از ملاحضات اساسی آموزش بزرگسالان است
در نتیجه تحولات آموزش بزرگسالان در برنامه درسی مدارس نیز تحولات بسیاری صورت گرفته است . برنامه درسی کلاسیک به برنامه درسی رومانتیک از این جمله است. حال گذری خواهیم داشت بر تجزیه و تحلیل برنامه درسی آموزش مداوم (گریفین، 1978) :
استانداردهای حرفه ای تدوین برنامه
ساختارهای انعطاف پذیر و در دسترس از لحاظ برنامه
اهداف اتحاد پاسخ با انواع نیازها -دسترسی به فرهنگ عمومی- معیارهای کلی عملکرد یادگیری
ساختارهای موضوعی نشان دهنده انواع دانش
محتوا ارزیابی متقابل موضوع – مهارت یا ابتکار در انواع دانش و مهارت – دانش نسبت به کنترل منطقی و تحرک اجتماعی
نظام های سازمانی هماهنگ با فرهنگ کارایی و ارزشیابی – معیارهای حرفه ای ارتباط مطالب
روش ها روش ها نشان دهنده منطقی بودن تمهیدات نقشهای تدریس به نحوی که مرجعیت آموزشی را از مرجعیت اجتماعی متمایز می سازد
دیدگاه ورنر از برنامه درسی آموزش بزرگسالان
این دیدگاه مدلی است که در آن تلاش می شود با مرحله بندی برنامه ریزی برای هر مرحله اصول و قواعدی طرح می شود و با مجموعه ای از فعالیت های متوالی برنامه درسی مناسب طراحی می گردد.
مروری برای درک تمایزات
با مقایسه تمایزات بین آموزش و پرورش کودکان با بزرگسالان می توان تفاوت ها را در برنامه های درسی این دو تسری و به روش تطبیقی روش تدریس متناسب را بر آموزش بزرگسالان و به تبع آن برای آنچه برای آینده مقتضی است را دریافت.
پداگوژی آندراگوژی
رویکرد آموزش سنتی فراگیران غیر سنتی
سن و برنامه درسی قانونمند یادگیری مسئله محور
معلم جهت دهنده یادگیری معلم بعنوان راهنما
نیازمند به معلم یادگیری خودراهبر
موضوع محور فراگیر محور
پاداش و جایزه هدف مدار
قابل توجه است که
مدل آندروگوژی نولز بر پایه چهار پیش فرض در ارتباط با فراگیران عنوان می گردد :
آمادگی فراگیران بشدت مربوط به وظایف رو به رشد ناشی از نقش های اجتماعی است
تقسیمات اجتماعی و بسیاری علائق رقابتی و نظام های ارزشی در یک جامعه مدرن عموما درباره دیدگاه های متنوع اجتماع و آینده آن اجتماع است
ارتباط بین برنامه درسی و اجتماع ایجاد کننده موضوع و زمینه اساسی برای رویکرد جامعه شناختی به برنامه درسی است پس موضوعی است وابسته به ساختار مشاغل و یا وابسته به نظام حکومتی یک جامعه.
پس تغییرات آینده اجتماعی بشدت در تعیین برنامه درسی موثر است حال می توان دریافت که یش بینی تغییرات آتی می تواند مبین آینده برنامه درسی بزرگسالان باشد.
جهانی شدن عاملی تعیین کننده در آینده برنامه درسی بزرگسالان
نظام های آموزشی برای پرورش خلاق و توانمند جهت تعامل مثبت و موثر با آینده با یکی از مهمترین چالش های خود یعنی جهانی شدن رو برو هستند.
فاضل رویزی (2000) دانشگاه ایلنیویز معتقد است. در دهه گذشته هیچ مفهوم اجتماعی، سیاسی و نظریه آموزشی به گستردگی مفهوم جهانی شدن مورد توجه قرار نگرفته است.
لذا می بایست دراین باره مداقه بیشتری مبذول داشت.
جهانی شدن واژه کلیدی در آموزش و پرورش بوده و دلالت های آن در حوزه سیاست گذاری و تغییرات آموزشی مورد بحث قرار گرفته است.
بابلز و توریس(2000) از این مفهوم برای بررسی جهت گیری سیاست های آموزش، بال(98) برای مقایسه و تحلیل سیاست های آموزش، استرو مکویست(2002) برای نشان دادن ارتباط بین مباحث قدرت تکنولوژی و دانش در دنیای جهانی شده استفاده کرده است.
گاف( 2005) معتقد است که بین المللی کردن مطالعات برنامه درسی نیازمند ابتکار، مهارت، تدبیر و دور اندیشی از جانب متخصصان برنامه درسی است. برخی نیز بر این باورند که در حوزه برنامه درسی از آن رو که صحبت بر سر تربیت انسان است می توان و باید به مفاهیم جهانی فکر کرد(عطاران و حکیم زاده، 1384).
برنامه درسی حال گرا و آینده گرا
در این قسمت بطور جداگانه ویژگی های برنامه در سی حالگرا و آینده گرا مقایسه می گردد
برنامه درسی حال گرا برنامه درسی آینده گرا
ویژگی ها:
توجه به نیازهای حال توجه به نیازهای آینده برای
برای زیستن در حال زیستن در آینده
فردگرایی... تکیه بر خواسته ها و جامعه گرائی... تکیه بر دانش
علائق دانش آموزان سازمان یافته و برنامه های کاملا ساختمند و از پیش تعریف شده
کنترل درونی کنترل بیرونی
آینده فدای حال حال فدای آینده
• یک پارادوکس؟
– معرف پيچيدگي تعليم و تربيت و مستلزم فاصله گرفتن از انديشه ها و راه حل هاي تك بعدي،
– وحدت بخشي به مقوله هاي متكثر و متباين
– معرف ضرورت اوج گيري انديشه است نه بطلان انديشه
– در هر دو موضع حال گرائي و آينده گرائي حقيقت غير قابل انكار و غير قابل اغماضي نهفته است، اما به تنهائي قابل دفاع نيستند.
پارادایم های جدید در طراحی برنامه درسی
نظریه های دیوئی و آیزنر در این باره
دیویی
حرکت از روانشناسی به منطق
برنامه های درسی مضمون محور
thematic
برنامه های درسی مسئله محور
problem-based
آیزنر
قابلیت های اساسی با تکیه به تجارب ملموس و محسوس
برنامه های درسی پیامد – محور
outcome-based
تفاوت های اساسی بین دیدگاه های این دو صاحب نظر به قرار زیر است:
آینده ای که از در آمیختن با حال شکل می گیرد آیزنر
برنامه درسی در آینده ایستاده و به حال متمسک می شود
حالی که در آمیختن با آینده معنا و جهت می یابد دیویی
برنامه درسی در حال ایستاده و به تدارک آینده می اندیشد
(مهرمحمدی، اینترنت)
هدف امروز برنامه درسی و بعد...
تمرکز بر اینکه چگونه می توانیم تغییرات و تحولات شدید و سخت را نشان دهیم
وضوح بخشی به مراحل و گام های آتی و تسهیم و مشارکت در پیشرفت
غایت:
ایجاد برنامه درسی مدرن که تمام فراگیران را به سمت چالش و الهام جهت آمادگی برای آینده سوق دهد
کدام یک از موارد زیر برای آینده مناسب است:
1. در صورت تعلل و عدم سرعت برنامه درسی با شکست مواجه خواهد شد
2. رقابتی بودن
3. راه خوشایندی برای پیمودن و داشتن ایده های شایسته و خوب برای رفع نیازها
4. راه خوشایندی برای پیمودن اما نامنظم نسبت به ابعاد مهم گونه رسیدن و طی کردن
برنامه درسی مناسب برای آینده باید
از رویکردی که به رشد و صلاحیت فردی می گراید استفاده کند
توجه خاصی به مهارت ها و یادگیری برای یادگیری داشته باشد
انعطاف پذیری زیادی داشته باشد
استقلال و خلاقیت در بر داشته باشد
از لحاظ فناوری غنی باشد
استفاده فعال از دانش بعنوان پایه ای برای خلاقیت و حل مسئله
یادگیری را به مسائل کلان، ابعاد بین الملل و اقدامات اجتماعی ارتباط دادن
برنامه درسی برای آینده:
در سفر برنامه درسی مان کجا هستیم؟
به چه می خواهیم برسیم؟
تاکید بر برنامه درسی مستتر رهی بسوی آینده
نظریه مقاومت مایکل اپل: برای شناخت عمیق برنامه درسی باید فرهنگ زنده موسسات آموزشی را در ارتباط با کل جامعه مطالعه کرد
پس باید تعمق تحلیلی بیشتری به برنامه درسی داشت عناصر برنامه درسی مستتر را به عنوان جعبه سیاه آموزشی مد نظر داشت(قورچیان و تن ساز،1374)
مبنای تربیت انتقادی اصلی در برنامه درسی بزرگسالان
جریان فکری که مبنای شکل گیری حرفه گرایی جدید است
فریره در تربیت انتقادی معتقد است که عمل و کار تربیتی با عمل و کار اجتماعی مرتبط است
تاکید تربیت انتقادی در برنامه درسی بر فروپاشی رشته ها و خلق دانش میان رشته ای است
آموزش برای آزادی(زیبا کلام و مرجانی،1382)
اخیرا در جامعه غربی مسئله ای که مطرح می شود شهروند فعال است که بیانگر نوعی نگاه انتقادی به وضعیت اجتماعی است. تسهیل فرایند تغییر
فرد عامل تغییر است
مایکل اپل می گوید باید دائما پرسید که تغییر کردن برنامه های درسی در جهت منافع چه کسانی است؟
آیا منافع مردم را پوشش می دهد یا طبقه حاکم بر غرب را؟
اهداف تعلیم و تربیت مانند خود تعلیم و تربیت فرایندی اجتماعی در حال تغییر و وابسته به دولتهاست(هاریس، 1999)
تحولات زیادی بواسطه نانو و اینترنت ایجاد می شود(( از سال 2010 تا2020 حسگرها و حقوق کامپیوترها مطرح می شود)) (فتحی، سال هفتم)
آموزش شهروندی فعال تبدیل به یکی از اهداف کلیدی برنامه درسی در استرالیا است
در کنفرانس دوسالانه انجمن مطالعات برنامه درسی استرالیا پیرامون آینده تعلیم و تربیت و شهروندی فعال بحث شده است.
فرادیدگاه دگرگونی و تحول
فرادیدگاه بر تغییرات فردی و اجتماعی تمرکز داردو شامل دیدگاه های تغییر اجتماعی، انسانگرایانه و ماورای فردی است فعالیت های فریره در برزیل و همچنین الگوی کنش اجتماعی
نیومن در این چهارچوب ارزیابی می شود (میلر،1943).
|
ماورای فردی |
انسانگرایانه |
تغییر اجتماعی |
دیدگاه |
|
استعلای خود، تفکر شهودی و خلاق |
پرورش خودپنداره مثبت و مهارت های میان فردی |
درگیر شدن با تغییر اجتماعی، پرورش مهارت های مربوط به تغییر اجتماعی |
کانون توجه |
اولویت های و رویکرد های نو در آموزش بزرگسالان
چنانچه قید شد برنامه درسی بر پایه تغییرات اجتماعی اصلی ترین شکل آن است از آنجاکه تغییراتی که در آینده دور و نزدیک جوامع نیاز به آموزش برای بزرگسالان بطور مداوم دارد متعاقبا برنامه درسی نیز ضرورت می یابد در این جا اولیت ها و رویکردهای نو که می توان ظان را تغییرات مسبب برنامه درسی جدید برای آینده آموزش بزرگسالان قلمداد کرد بیان می گردد.
تاکید بر مردم سالاری و شهروندی فعال
سواد اموزی پایه بزرگسالان
برخورداری از محیط کار مناسب
رسانه ها و تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی برای یادگیری بزرگسالان
توانمدسازی زنان
جهت گیری آینده آموزش بزرگسالان
جهانی شدن اثرات آن برآموزش مهارت آموزی و بازار کار
یادگیری به کمکICT
نقش دولت در مقایسه با شرکای اجتماعی در امر آموزش
مدیریت آموزش بزرگسالان به عنوان یکی از زیرساختارهای نظام آموزش ملی
سواد آموزی باید به عنوان بخش وابسته و نهادی از یک نظام آزاد یادگیری، برنامه ریزی و اجرا شود که مفهوم غالب همان آموزش مداوم است
تمرکز بر کیفیت، استانداردهای کیفی و کنترل و سنجش آموزش بزرگسالان
همکاری های بین المللی
(ایمانی،1384)
فناوری اطلاعات و برنامه درسی بزرگسالان
دنیای سایبرنتیک که با سرعتی تصاعدی و شتابان باب های دانش و به تبع آن تغییرات را یکی یکی درمی نورد نیاز مند برنامه ریزی سریع تر از تغییرات با توجه به یش بینی های علمی است. تجربه برخی کشورها در
به کارگیری رسانه ها برای بهبود کیفیت سوادآموزی بزرگسالان و آموزش پایه(آلمان)
استفاده از رادیو و تلویزیون برای ترویج اهداف آموزش بزرگسالان( فنلاند، ارتیره، نامیبیا)
اضافه کردن فرهنگ و هنر به فهرست فعالیت های آموزش بزرگسالان(مصر)
یادگیری آزاد و از راه دور برای بزرگسالان و مربیان آنان (نامیبیا)
آموزش پایه و آموزش رایانه (نامیببیا، لهستان)
راهنمایی و مشاوره ی اطلاعاتی(سوئد)
راه اندازی مراکز یادگیری چندگانه(نامیبیا)
ترویج آموزش برای استفاده موثر از رسانه به جای، آموزش با رسانه(اسلوانی)
استفاده از روزنامه، رادیو، تلویون برای بسیج کردن، آگاه و مطلع کردن از عرضه برنامه سواد آموزی و آموزش بزرگسالان د رسطوح ملی و منطقه ای(جمهوری دومینکین، سیشل)
( ملکی،1384 )
نمونه عنوان هایی که مطرح شد همگی نیازمند این است که هر جامعه با توجه به وضعیت موجود و نیاز بزرگسالان و همچنین تغییرات تکنولوژیکی به برنامه متناسب با این تحلات در کشور خود پردازد تا بتواند به بقای خود ادامه داده و زیست افتخار آمیز را برای خود و آینده اش رقم بزند.
مسعود کشاورزی
سلام